Przysmaki dla szczeniaka: od kiedy, jakie wybrać i ile ich dawać dziennie

Od kiedy szczeniak może dostawać przysmaki?

Szczenięta odstawia się od mleka matki zwykle około 8. tygodnia życia (VCA Animal Hospitals). Dopiero gdy maluch je samodzielnie stałą karmę, można dokładać do niej nagrody. Weterynarze z sieci Sploot Vets podają ten sam moment: po pełnym przejściu na stały pokarm, czyli zazwyczaj około 8. tygodnia (Sploot Vets).

W polskich poradnikach spotkasz też granicę 3 miesięcy. Tymczasem szczeniak trafia do nowego domu często już w wieku 7-8 tygodni i od pierwszego dnia uczy się czystości, imienia i spokojnego wejścia do klatki (VCA). Nie musisz czekać z nagrodami do 3. miesiąca. Wystarczy, że odliczysz je z dziennej porcji karmy.

Na pierwsze dni w nowym domu najprostszą nagrodą są granulki jego własnej karmy, które weterynarze VCA polecają także jako smaczki treningowe (VCA). Nie wnoszą do diety nic nowego, więc nie podrażnią wrażliwego żołądka.

Ten kalendarz łączy rozwój zębów z tym, co możesz dawać. Źródła różnią się o kilka tygodni, dlatego w tabeli są widełki.

Wiek szczeniaka	Co się dzieje	Przysmaki i gryzienie
3-6 tygodni	wyrzynają się zęby mleczne, maluch zaczyna próbować stałego pokarmu	tylko mleko matki i karma, żadnych smaczków
6-8 tygodni	komplet 28 zębów mlecznych, koniec odstawiania	pierwsze nagrody z karmy, pojedyncze miękkie kąski
3-5 miesięcy	wypadają zęby mleczne, rosną stałe, dziąsła są obolałe	miękkie smaczki treningowe, schłodzone gumowe gryzaki
6-7 miesięcy	komplet 42 zębów stałych	dalej nic twardszego niż to, co się ugina
10-24 miesiące	koniec wzrostu: 10-12 miesięcy u małych i średnich ras, 18-24 u dużych	stopniowo przysmaki jak dla dorosłego psa

Dane w tabeli pochodzą z Merck Veterinary Manual, VCA, AKC i PetMD. Merck podaje, że ostatnie zęby stałe pojawiają się do 7. miesiąca, VCA i AKC mówią o 6 miesiącach.

Jakie przysmaki dla szczeniaka wybrać?

Dobry przysmak dla szczeniaka spełnia cztery warunki. Jest miękki, więc nie obciąża mlecznych zębów, i mały, więc łatwo go podzielić. Ma mało kalorii, bo w trakcie nauki rozdasz go dziesiątki razy. I pasuje do wielkości pyska: duża rasa dostaje trochę większy kąsek, miniaturka bardzo drobny (VCA).

Weterynarze VCA radzą też wybierać smaczki miękkie zamiast kruszących się. Miękki kąsek łatwo przerwać na pół i nie zostawia okruchów, więc szczeniak nie rozprasza się szukaniem ich po podłodze.

Gotowe smaczki dla szczeniąt

Na opakowaniu szukaj trzech informacji: dla jakiego wieku jest produkt, ile ma kilokalorii w 100 g i jak duży jest pojedynczy kawałek. Producenci podają też zalecaną dzienną liczbę sztuk. Tej liczby nie przekraczaj, zwłaszcza przy przysmakach dentystycznych, które bywają kaloryczne (VCA).

Hasło „dla szczeniąt i juniorów” to deklaracja producenta, więc twardość i wielkość kawałka i tak sprawdź palcami. Krótki skład z jednym rodzajem mięsa przyda się, gdy szczeniak ma wrażliwy żołądek albo podejrzewasz alergię.

Naturalne przysmaki z kuchni

Naturalne przysmaki dla szczeniaka zrobisz z tego, co masz w lodówce: weterynarze wymieniają marchewkę, zieloną fasolkę i plasterki jabłka (AAHA, AKC). Z jabłka wytnij gniazdo nasienne razem z pestkami, a kurczaka ugotuj bez skóry, kości i przypraw. Pasuje też jajko ścięte na patelni bez soli albo ugotowane na twardo (Sploot Vets). Surowego mięsa i surowych jaj nie dawaj, bo mogą przenosić Salmonellę i E. coli (ASPCA).

Jeśli lubisz piec, ciastka dla psa możesz zrobić także dla szczeniaka. Dla malucha pokrój je na bardzo drobne kawałki i licz do dziennego limitu tak samo jak kupne smaczki.

Ile przysmaków dziennie może zjeść szczeniak?

Przysmaki, nagrody treningowe i resztki ze stołu mają razem dawać najwyżej 10% dziennych kalorii. Pozostałe 90% musi pochodzić z pełnoporcjowej karmy dla szczeniąt (VCA, AKC). Liczą się kalorie, a nie liczba sztuk. Mały kawałek żółtego sera może mieć więcej kalorii niż spora garść warzyw.

Ile to kalorii u szczeniaka? Merck Veterinary Manual podaje prosty wzór. Najpierw liczy się zapotrzebowanie spoczynkowe: 70 × masa ciała w kg do potęgi 0,75. Szczeniak do 4. miesiąca potrzebuje około trzykrotności tej wartości, a starszy około dwukrotności (Merck Veterinary Manual, dvm360).

Wyliczenia według tego wzoru dla trzech przykładowych szczeniąt:

Szczeniak	Dzienne zapotrzebowanie (szacunek)	Limit na przysmaki (10%)
2 kg, 3 miesiące, mała rasa	ok. 350 kcal	ok. 35 kcal
5 kg, 3 miesiące, średnia rasa	ok. 700 kcal	ok. 70 kcal
15 kg, 6 miesięcy, duża rasa	ok. 1070 kcal	ok. 107 kcal

Jak to wygląda na talerzu? Według amerykańskiej bazy żywności USDA FoodData Central 70 kcal to mniej więcej:

• około 42 g gotowanej piersi z kurczaka (165 kcal w 100 g),
• około 42 g gotowanej wątróbki drobiowej (167 kcal w 100 g),
• około 45 g jajka na twardo (155 kcal w 100 g), czyli mniej niż jedno średnie jajko,
• około 170 g surowej marchewki (41 kcal w 100 g),
• tylko 17 g sera cheddar (403 kcal w 100 g).

Wzór daje tylko punkt wyjścia. Zapotrzebowanie rośnie razem ze szczeniakiem, dlatego co kilka tygodni przelicz limit na nowo albo poproś weterynarza o ocenę sylwetki (VCA). Nadmiar kalorii w okresie wzrostu sprzyja otyłości, a u dużych ras także wadom rozwojowym kości.

Opiekunowie często dają więcej przysmaków, niż zalecają weterynarze. W kanadyjsko-amerykańskiej ankiecie wśród 716 opiekunów psów przysmaki stanowiły według ich własnych szacunków medianę 15% diety, czyli więcej niż zalecane 10%. Tylko 22% badanych ustalało ilość smaczków z weterynarzem (Preventive Veterinary Medicine 2023).

Jak dawać przysmaki treningowe szczeniakowi?

Przysmaki treningowe dla szczeniaka powinny być jak najmniejsze. Weterynarze VCA zalecają kąski wielkości gumki na końcu ołówka, czyli mniej więcej ziarnka grochu (VCA). Taki kąsek szczeniak połyka w sekundę i od razu czeka na kolejne polecenie.

Gram gotowanego kurczaka to około 1,6 kcal. Szczeniak z limitem 70 kcal może więc dostać w ciągu dnia około 40 kawałków po gramie, a kąsków wielkości ziarnka grochu - jeszcze więcej, pod warunkiem że nie je już innych przysmaków. Gdy ćwiczycie dłużej, część dziennej porcji karmy odłóż do woreczka i rozdawaj ją jako nagrody.

Kilka zasad, które ułatwiają naukę:

• Ćwicz przed posiłkiem. Lekko głodny szczeniak chętniej pracuje za nagrodę (VCA).
• Miej nagrody o różnej wartości. Granulka karmy wystarczy w domu, a kawałek kurczaka zostaw na spacer w rozpraszającym miejscu.
• Nagradzaj od razu. Smaczek ma trafić do pyska zaraz po tym, jak szczeniak zrobi to, o co prosisz, bo wtedy łączy nagrodę z zachowaniem (VCA).
• Stopniowo odstawiaj smaczek z dłoni. Po 5-10 powtórzeniach prowadzenia smaczkiem zacznij pokazywać ten sam ruch pustą dłonią, a nagrodę dawaj dopiero po wykonaniu zadania (VCA).

Co dać szczeniakowi do gryzienia przy ząbkowaniu?

Między 3. a 6. miesiącem życia zęby mleczne wypadają, a w ich miejsce rosną stałe. Dziąsła są wtedy obolałe, a szczeniak gryzie wszystko w zasięgu pyska (AKC, VCA). Wypadnięte zęby mleczne zwykle połyka razem z jedzeniem i nie musisz się tym martwić. Drobne czerwone ślady na gryzaku też są normalne.

Na ząbkowanie sprawdzają się:

• miękkie gumowe gryzaki dla szczeniąt,
• gumowe zabawki schłodzone w zamrażarce, bo zimno łagodzi ból dziąseł (AKC, HSUS),
• zabawka na smakołyki wypełniona namoczoną i zamrożoną karmą,
• schłodzona marchewka albo fasolka, liczone do limitu kalorii (PetMD).

Przed podaniem gryzaka zrób prosty test. Stomatolodzy weterynaryjni radzą nie dawać psu do gryzienia niczego, co się nie ugina (VCA). Gryzak dla szczeniaka ma się lekko zginać albo dawać się wgnieść paznokciem (VCA, Texas A&M).

Nawet najlepszy gryzak nie jest w pełni bezpieczny. Pilnuj szczeniaka, gdy gryzie, i wyrzuć zabawkę, od której odpadają kawałki (VCA, AKC). Trzymaj na wierzchu tylko kilka gryzaków i co jakiś czas je wymieniaj, wtedy dłużej są ciekawe (VCA).

Ręce i stopy nie są gryzakami. Gdy szczeniak chwyta Cię zębami, zabierz dłoń i podsuń mu zabawkę (VCA). Za puszczenie dłoni możesz go nagrodzić smaczkiem albo pochwałą (AKC).

Gdy zęby stałe są już na miejscu, możesz stopniowo sięgać po naturalne gryzaki dla psa dopasowane twardością do wieku i wielkości pyska.

Czego nie dawać szczeniakowi do gryzienia i jedzenia?

Weterynarze VCA odradzają szczeniętom kości, poroże, prasowaną skórę (rawhide), uszy wieprzowe i penisy wołowe. Wszystkie są na tyle twarde, że mogą złamać ząb. Uszy wieprzowe i penisy wołowe bywają też skażone bakteriami E. coli i Salmonella, groźnymi także dla ludzi (VCA, AAHA). Do tej listy AAHA dopisuje kopyta, patyki, kamienie i twarde gryzaki z mleka jaka.

Dlaczego twardość ma znaczenie? W badaniu z 2019 roku górny czwarty przedtrzonowiec, czyli jeden z najważniejszych zębów do gryzienia, pękał przy sile, którą pies potrafi wytworzyć szczękami (Soltero-Rivera i in., Frontiers in Veterinary Science 2019). Gryzak, który nie ustępuje poniżej tej siły, może złamać ząb.

Według starszych badań cytowanych przez autorów tej pracy złamany ząb ma 20-27% psów badanych w lecznicach, a w jednym z nich połowa właścicieli psów ze złamanym zębem w ogóle tego nie zauważyła (Soltero-Rivera i in., Frontiers in Veterinary Science 2019). Psy dobrze ukrywają ból, dlatego złamanie często wychodzi dopiero na wizycie kontrolnej (VCA Animal Hospitals). Kiedy poroże zyskało popularność jako gryzak, stomatolodzy weterynaryjni zaczęli widywać więcej złamanych zębów (Texas A&M).

Gryzaki zwierzęce, takie jak żwacze dla psa, wprowadzaj później i ostrożnie. Sprawdź twardość paznokciem, dobierz rozmiar do wielkości psa i pilnuj, czy szczeniak nie odgryza i nie połyka dużych kawałków (Texas A&M).

Przysmaki z ludzkiego stołu też potrafią zaszkodzić. Najgroźniejsze dla psa są (ASPCA, Texas A&M):

• ksylitol, słodzik z gum do żucia, cukierków, wypieków i past do zębów dla ludzi, który obniża cukier we krwi i uszkadza wątrobę,
• winogrona i rodzynki, które mogą uszkodzić nerki,
• cebula, czosnek i szczypiorek, które niszczą czerwone krwinki,
• czekolada, kawa i kofeina, im ciemniejsza czekolada, tym groźniejsza,
• orzechy makadamia, po których pies słabnie, wymiotuje i drży,
• surowe ciasto drożdżowe, które rośnie w żołądku.

Jak wprowadzać nowy przysmak, gdy szczeniak ma wrażliwy żołądek?

Każdy nowy przysmak podawaj najpierw w małej ilości i obserwuj, jak szczeniak go znosi (Texas A&M). Wprowadzaj tylko jedną nowość naraz. Jeśli pojawi się biegunka, od razu wiesz, co ją wywołało.

Ostrożnie z nabiałem. Psy mają mało laktazy, enzymu, który rozkłada cukier mleczny, więc mleko i produkty mleczne mogą wywołać biegunkę (ASPCA). Żółty ser ma do tego dużo kalorii, około 400 kcal w 100 g, więc zostaw go na wyjątkowe okazje.

Gdy szczeniak się drapie, liże łapy albo ma nawracające zapalenia uszu, weterynarz może podejrzewać alergię pokarmową. U psów najczęściej uczulają wołowina, nabiał, kurczak i pszenica (Mueller i in., BMC Veterinary Research 2016). W czasie diety eliminacyjnej przysmaki też muszą do niej pasować, więc o ich wybór zapytaj weterynarza.

Kiedy iść z psem do weterynarza

• Szczeniak połknął duży kawałek gryzaka albo się krztusi. Kawałki gryzaków potrafią zablokować przełyk lub jelita i wymagają szybkiej pomocy, także w nocy (VCA).
• Zjadł coś z ksylitolem, winogrona, rodzynki albo czekoladę. Zadzwoń do lecznicy od razu i powiedz, ile i kiedy zjadł, nie czekaj na objawy (ASPCA).
• Po nowym przysmaku pojawiają się wymioty albo biegunka, a szczeniak jest osowiały lub nie chce jeść. Odstaw przysmak i opisz weterynarzowi, co i ile szczeniak zjadł.
• Ząb jest ukruszony lub złamany. Złamany ząb boli i może się zakazić, nawet jeśli szczeniak je normalnie (VCA Animal Hospitals).
• Widzisz ząb mleczny obok wyrastającego już stałego, najczęściej przy kłach. Mleczny i stały ząb nie powinny tkwić w pysku jednocześnie, a przetrwały ząb mleczny zwykle trzeba usunąć (VCA, AKC). Pokaż szczeniaka weterynarzowi od razu, nie czekaj do 6. miesiąca ani do kastracji (Today’s Veterinary Practice).
• Szczeniak szybko tyje albo traci talię. Weterynarz oceni sylwetkę i przeliczy porcję karmy razem z przysmakami (VCA).
• Swędzi go skóra, liże łapy albo ma zapalenia uszu. To może być alergia pokarmowa, którą potwierdza się dietą eliminacyjną pod kontrolą weterynarza.

Najczęstsze pytania

Jakie przysmaki może jeść szczeniak?

Szczeniak może jeść miękkie, drobne przysmaki przeznaczone dla jego wieku, granulki własnej karmy oraz proste produkty bez przypraw: gotowanego kurczaka, jajko na twardo, marchewkę i fasolkę. Zakazane są ksylitol, winogrona, rodzynki, cebula, czosnek, czekolada i orzechy makadamia. Twarde gryzaki zostaw na później.

Od jakiego wieku można podawać szczeniakowi przysmaki?

Od zakończenia odstawiania od matki, czyli zwykle od około 8. tygodnia życia. Warunek jest jeden: szczeniak musi już samodzielnie jeść stałą karmę. Pierwsze nagrody najlepiej odliczyć z jego dziennej porcji karmy.

Czy szczeniakowi można dać smaczki?

Tak, smaczki są dla szczeniaka przydatne, bo ułatwiają naukę czystości, przywołania i spokojnego zostawania w klatce. Trzeba je tylko wliczać do dziennej porcji: razem z innymi nagrodami mają dawać najwyżej 10% kalorii. Przy dużej liczbie powtórzeń dziel smaczki na kawałki wielkości ziarnka grochu.

Co najlepiej dać szczeniakowi do gryzienia?

Najlepiej sprawdzają się miękkie gumowe gryzaki dla szczeniąt, które można schłodzić w zamrażarce, oraz zabawki na smakołyki wypełnione namoczoną karmą. Gryzak ma się uginać albo dawać wgnieść paznokciem. Kości, poroże, nylon i prasowana skóra są dla szczeniaka zbyt twarde albo zbyt ryzykowne.

Źródła

• VCA Animal Hospitals - Feeding Growing Puppies
• VCA Animal Hospitals - Teeth, Teething and Chewing in Puppies
• VCA Animal Hospitals - Puppy Behavior and Training: Training Basics
• VCA Animal Hospitals - What You Should Know About Treats
• VCA Animal Hospitals - Puppy Teething Toys
• Merck Veterinary Manual - Dental Development of Dogs
• Merck Veterinary Manual - Nutritional Requirements of Small Animals
• American Kennel Club - How Many Treats Can a Dog Have
• American Kennel Club - Puppy Teething and Nipping
• AAHA - (Don’t) Chew on This
• Soltero-Rivera M. i in. - Fracture Limits of Maxillary Fourth Premolar Teeth in Domestic Dogs Under Applied Forces, Frontiers in Veterinary Science 2019
• VCA Animal Hospitals - Fractured Teeth in Dogs
• Today’s Veterinary Practice - Deciduous Canine Tooth Removal in the Dog
• Texas A&M College of Veterinary Medicine - How to Chews the Best Dog Chew Toys
• Texas A&M College of Veterinary Medicine - Safe Treats for Pets
• ASPCA Animal Poison Control - People Foods to Avoid Feeding Your Pets
• PetMD - Everything You Need to Know About Puppy Teething
• Humane Society of the United States - Puppy Teething
• Sploot Vets - Best Puppy Treats for Training
• dvm360 - Easy Nutritional Math
• Nielson S.A. i in., Dog caregivers’ perceptions, motivations, and behaviours for feeding treats, Preventive Veterinary Medicine 2023
• Mueller R.S. i in., Common food allergen sources in dogs and cats, BMC Veterinary Research 2016
• USDA FoodData Central