Przysmaki hipoalergiczne dla psa: jak wybrać smaczki dla alergika

Co znaczy „hipoalergiczny” na opakowaniu przysmaku?

Przepisy nie podają definicji słowa „hipoalergiczny” ani minimalnej skuteczności, jaką musiałby mieć taki produkt (Allaboutfeed). W UE obowiązuje tylko ogólna zasada: każde hasło na etykiecie karmy ma być obiektywne i sprawdzalne, a producent musi na żądanie inspekcji przedstawić jego uzasadnienie naukowe (Rozporządzenie (WE) nr 767/2009, art. 13). Dietetycy weterynaryjni z Uniwersytetu Tuftsa piszą wprost, że nie ma karmy, która w ogóle nie wywołuje alergii. Najbliżej tego są karmy weterynaryjne z białkiem hydrolizowanym (Tufts Petfoodology).

Prawo UE zna za to paszę dietetyczną, która ma ograniczać nietolerancję składników pokarmowych. Rozporządzenie nazywa ten cel „obniżeniem nietolerancji składników i substancji odżywczych”. Taka pasza musi mieć wyselekcjonowane, nieliczne źródła białka, białko hydrolizowane albo wyselekcjonowane źródła węglowodanów i wolno ją wprowadzać na rynek tylko jako karmę pełnoporcjową (Rozporządzenie Komisji (UE) 2020/354). Przysmak jest karmą uzupełniającą i takiego statusu mieć nie może. Smaczki hipoalergiczne to zatem obietnica producenta, którą sprawdzasz sam, czytając skład.

Alergia pokarmowa nie jest przy tym częsta. Ma ją 1-2% wszystkich psów przyprowadzanych do weterynarza, ale wśród psów, które się drapią, już 9-40% (przegląd z 2017 roku, Merck Veterinary Manual). Przysmaki hipoalergiczne dla psa mają sens wtedy, gdy wiesz albo podejrzewasz, na co pies reaguje.

Które składniki przysmaków najczęściej uczulają psy?

Psy uczulają się najczęściej na białko, zwykle zwierzęce. Na liście Merck Veterinary Manual częste alergeny psów to wołowina, nabiał, kurczak, pszenica i jagnięcina, a rzadsze to soja, kukurydza, jajko, wieprzowina, ryba i ryż (Merck Veterinary Manual). Te składniki nie są same w sobie groźniejsze od innych. Po prostu od dziesięcioleci są w karmach najczęściej, więc psy miały z nimi najwięcej kontaktu (Tufts Petfoodology).

Składnik przysmaku	Jak często uczula	Na co uważać przy wyborze
Wołowina	najczęstszy alergen, ok. 1/3 psów z alergią	żwacze, uszy wołowe, penis wołowy i skóra wołowa to też wołowina, a żelatyna bywa wołowa
Nabiał	często	ser, jogurt, serwatka w smaczkach i nadzieniach
Kurczak	często	„mięso drobiowe”, tłuszcz drobiowy, kurze łapki, wątróbka drobiowa
Pszenica	często, ale rzadziej niż mięso	mąka, otręby i gluten pszenny w ciastkach i biszkoptach
Jagnięcina	często	po wołowinie lub mleku może reagować krzyżowo
Ryba	rzadziej	u części psów reaguje krzyżowo z kurczakiem
Królik, konina, dziczyzna, owady	rzadko, bo psy jedzą je rzadko	są „nowe” tylko dla psa, który ich jeszcze nie jadł

Odsetek dla wołowiny pochodzi z przeglądu badań z 2016 roku, który objął 297 psów z alergią. Zboża uczulają rzadko, a nietolerancję glutenu potwierdzono tylko u seterów irlandzkich i być może u border terierów (Tufts Petfoodology). Przysmak „bez zbóż” z kurczakiem nie pomoże więc psu uczulonemu na kurczaka.

Weterynarze ostrzegają też przed reakcjami krzyżowymi. Psu, który jadł wołowinę albo pił mleko, lepiej nie dawać jagnięciny jako nowego białka. Białka kurczaka i ryb są do siebie podobne, a przeciwciała psa potrafią rozpoznawać jedne i drugie (Merck Veterinary Manual, analiza z 2022 roku). Na razie nie wiadomo, jak często takie podobieństwo daje objawy u żywego psa.

Przysmaki hipoalergiczne dla psa: z nowym białkiem czy hydrolizowane?

Przysmaki dla alergików opierają się na jednym z dwóch pomysłów. Pierwszy to nowe białko, czyli takie, którego pies nigdy nie jadł. Układ odpornościowy tego psa go nie zna, choć z natury takie białko nie uczula rzadziej niż inne (Tufts Petfoodology, VCA Animal Hospitals). Królik może być nowy dla jednego psa, a dla innego, który od lat dostaje królicze uszy, już nie.

Drugi pomysł to białko hydrolizowane. Producent rozbija je na tak małe fragmenty, że układ odpornościowy psa przestaje je rozpoznawać (VCA Animal Hospitals). Najpewniejsze są hydrolizaty głębokie, rozbite na bardzo drobne cząstki. Przy hydrolizie częściowej część uczulonych psów nadal reaguje (Merck Veterinary Manual).

Ma też znaczenie, z czego hydrolizat zrobiono. Dermatolog weterynaryjny piszący dla dvm360 zauważa, że psy uczulone na drób słabiej poprawiają się na karmie z hydrolizowanego drobiu niż na karmie z innym białkiem (dvm360). Jeśli Twój pies je karmę weterynaryjną z hydrolizatem, zapytaj lekarza o smaczki tej samej linii. Część producentów karm weterynaryjnych robi przysmaki zgodne z dietami hipoalergicznymi.

Jak czytać skład przysmaku, gdy pies ma alergię?

Nazwa z przodu opakowania mówi alergikowi mniej niż lista składników z tyłu. Według kodeksu FEDIAF, który stosują zrzeszeni w tej federacji producenci, napis „z jagnięciną” oznacza co najmniej 4% jagnięciny, a pozostałe 96% to inne składniki, często inne mięso (FEDIAF). Przy napisie „o smaku jagnięciny” mięsa może nie być wcale, bo smak daje czasem sam aromat. Te same reguły nazw obowiązują, gdy wybierasz zdrowe przysmaki dla psa.

Białko mają też składniki roślinne: ryż, kukurydza, groch, ziemniaki i drożdże (Tufts Petfoodology). Przy alergii liczy się więc każdy składnik oprócz olejów, witamin i minerałów. Najprościej sprawdzić przysmak, który ma jeden składnik, na przykład suszone mięso jednego gatunku.

Zwracaj uwagę na ogólne określenia. „Mięso i produkty pochodzenia zwierzęcego”, „aromaty” i „hydrolizat białka” bez nazwy gatunku nie mówią, co jest w środku. Taki przysmak odłóż albo zapytaj producenta, z jakiego zwierzęcia pochodzi białko.

Co może być w przysmaku, choć nie ma tego w składzie?

Etykieta to deklaracja producenta, a nie wynik badania. W przeglądzie z 2018 roku, który objął 17 badań, składniki spoza etykiety znajdowano typowo w 45% sprawdzanych karm. W karmach reklamowanych jako „z nowym białkiem” lub „z ograniczoną liczbą składników” było to 33-83%. Karmy z białkiem hydrolizowanym okazały się czyste z wyjątkiem jednej.

Weterynarze z VCA tłumaczą to sposobem produkcji. Karmy ze zwykłej sprzedaży nie powstają według tak surowych procedur zapobiegania zanieczyszczeniom jak karmy weterynaryjne (VCA Animal Hospitals, Tufts Petfoodology). Autorzy przeglądu zastrzegają, że nikt nie sprawdził, czy takie śladowe ilości wywołują objawy u uczulonego psa. Ryzyko jest jednak realne, gdy pies reaguje silnie.

Niezadeklarowane białko bywa też w lekach. W badaniu z 2014 roku sprawdzono 7 aromatyzowanych produktów, a leki weterynaryjne wśród nich zawierały antygeny wołowiny, wieprzowiny lub soi, których nie podano w składzie ani w ulotce. Merck Veterinary Manual dodaje, że smakowe tabletki na pchły i kleszcze zwykle mają takie białko, bez względu na etykietę. Kapsułki żelatynowe robi się z wołowiny albo wieprzowiny (Merck Veterinary Manual).

Jakie przysmaki można dawać w czasie diety eliminacyjnej?

Alergię pokarmową rozpoznaje się dietą eliminacyjną. Po 8 tygodniach takiej diety objawy ustępują u ponad 90% psów z alergią (przegląd z 2015 roku). VCA zaleca 8-12 tygodni, a Merck Veterinary Manual do 3 miesięcy (VCA Animal Hospitals, Merck Veterinary Manual). Przez cały ten czas pies je tylko karmę zaleconą przez lekarza i tylko te smaczki, które lekarz zatwierdził.

Bezpieczną nagrodą są granulki tej samej karmy weterynaryjnej, odliczone z dziennej porcji, jeśli lekarz się zgodzi. Tabletkę podasz w kulce mokrej wersji tej karmy, jeśli jest dostępna (dvm360). Weterynarze z Tuftsa radzą wręcz oddać na czas diety wszystkie smaczki z domu, żeby nikogo nie kusiły (Tufts Petfoodology).

Na diecie eliminacyjnej	Wolno	Nie wolno
Smaczki	granulki lub mokra wersja karmy z diety, przysmaki zatwierdzone przez weterynarza	wszystkie inne smaczki, także „hipoalergiczne” i „monobiałkowe”
Gryzaki	gryzak bez smaku, z gumy lub nylonu	uszy, żwacze, penisy, skóra prasowana, gryzaki dentystyczne, zabawki smakowe
Jedzenie ludzi	nic	owoce, warzywa, ser, żelki i pianki z żelatyną
Leki i higiena	leki bez smaku, preparaty na pchły w kroplach	aromatyzowane tabletki, pasta do zębów dla psów, suplementy smakowe

Tabela łączy zalecenia Tufts Petfoodology, Merck Veterinary Manual i dvm360. Gryzaki to częsta pułapka, bo właściciele nie traktują ich jak jedzenia, a każdy wnosi nowe białko zwierzęce (Today’s Veterinary Practice). Uprzedź domowników, gości i osobę, która wyprowadza psa, a inne zwierzęta karm osobno.

Jak wprowadzić nowy przysmak psu z alergią?

Gdy weterynarz potwierdzi alergię i wiesz, które białka pies toleruje, możesz wracać do smaczków. Wprowadzaj jeden nowy składnik naraz i czekaj z kolejnym co najmniej 2 tygodnie. W zebranych badaniach objawy wracały u połowy psów do 5. dnia, a u 90% do 14. dnia (przegląd z 2020 roku, Merck Veterinary Manual).

Prowadź przez ten czas krótki dziennik. Wystarczy data, co pies zjadł i jak bardzo się drapał (Merck Veterinary Manual, Tufts Petfoodology). Zanotuj też wizyty gości i wyjścia do psiego parku, bo wtedy pies najłatwiej dostaje coś spoza listy.

Nie testuj na zapas egzotycznych białek. Jeśli pies zje w przysmaku kangura, dziczyznę albo owady, te białka przestają być dla niego nowe i odpadają jako baza przyszłej diety eliminacyjnej. Zmienianie białek co chwilę nie chroni przed alergią, a zawęża wybór karm, gdy będzie potrzebna (Tufts Petfoodology). Lepiej trzymać się jednego, dwóch sprawdzonych białek.

Najmniej niespodzianek dają smaczki z jednego składnika. Z mięsa, które pies toleruje, zrobisz w domu suszone mięso dla psa bez przypraw. Jeśli królik jest dla psa bezpieczny, sprawdzą się uszy królika dla psa, a do nauki komend drobno pokrojone przysmaki treningowe dla psa z tego samego białka.

Alergik też ma limit kalorii. Wszystkie smaczki razem to mniej niż 10% dziennej energii, czyli około 47 kcal dla psa ważącego 10 kg (WSAVA). Dla psa o innej masie policz, ile przysmaków dziennie dla psa mieści się w tym limicie.

Czy test na alergię z krwi albo sierści pomoże wybrać przysmaki?

Nie pomoże. Badania przeciwciał we krwi mają słabą powtarzalność, a ich trafność u psów bardzo się waha (analiza z 2017 roku). Merck Veterinary Manual wymienia badania krwi, testy śródskórne i analizę sierści wśród metod, które nie dają wiarygodnych wyników (Merck Veterinary Manual).

Testy z sierści i śliny wypadły najgorzej. W badaniu z 2019 roku wysłano do laboratorium próbki od psa z alergią i od zdrowego psa, a także sztuczną sierść z pluszaka i wodę. Wyniki nie różniły się od przypadkowych, a powtórzone badanie tej samej próbki dawało inne wyniki. Lista „bezpiecznych” białek z takiego testu nie nadaje się do wyboru przysmaków.

Kiedy iść z psem do weterynarza

• Pies drapie się, liże łapy albo trze pyskiem przez cały rok. Świąd uszu, łap i brzucha bez związku z porą roku to najczęstszy objaw alergii pokarmowej (Merck Veterinary Manual, przegląd z 2019 roku).
• Zapalenia uszu albo skóry wracają. U psów alergia pokarmowa często daje o sobie znać właśnie nawracającymi zakażeniami skóry i uszu.
• Biegunka, miękki stolec albo wypróżnienia częściej niż 3 razy dziennie trwają tygodniami. Weterynarze zalecają wtedy rozważyć dietę eliminacyjną wcześnie (przegląd z 2018 roku o objawach jelitowych, Merck Veterinary Manual).
• Pies ma pokrzywkę, opuchnięty pysk albo powieki. Przy alergii pokarmowej to rzadkie reakcje, ale wymagają wizyty u weterynarza tego samego dnia.
• Pies dusi się, wymiotuje i słabnie zaraz po zjedzeniu przysmaku. To może być wstrząs anafilaktyczny, więc jedź od razu do lecznicy, także w nocy.
• Objawy wróciły mimo diety. Weterynarz sprawdzi, czy pies nie dostał czegoś spoza listy, i oceni, czy przyczyną nie jest alergia na pchły albo na czynniki środowiskowe.

Najczęstsze pytania

Jakie smaczki dla psa z alergią?

Takie, które nie zawierają białka, na które pies reaguje, i mają możliwie krótki skład. Najprościej sprawdzić przysmak z jednego składnika albo smaczek z tej samej linii co karma weterynaryjna psa. Gdy alergia nie jest jeszcze rozpoznana, wstrzymaj się z nowymi białkami do rozmowy z weterynarzem.

Jakie jest hipoalergiczne jedzenie dla psa?

Za karmy hipoalergiczne weterynarze uznają trzy rodzaje diet: weterynaryjną z białkiem hydrolizowanym, weterynaryjną z białkiem nowym dla psa i domową, ułożoną przez dietetyka weterynaryjnego. Domowa dieta wymaga dodatku witamin i minerałów, bo samo mięso z warzywem nie pokryje potrzeb psa (VCA Animal Hospitals). Dla szczeniąt mało która z tych karm się nadaje, więc wybór zostaw lekarzowi (Tufts Petfoodology).

Jakie jedzenie dla psa alergika?

Po rozpoznaniu alergii pies je karmę, w której nie ma uczulającego składnika. Może to być ta sama karma, na której przeszedł dietę eliminacyjną, jeśli nadaje się do karmienia na stałe (Merck Veterinary Manual). Alergii pokarmowej nie da się wyleczyć, więc unikanie alergenu trwa przez całe życie psa (VCA Animal Hospitals).

Czy przysmaki bez kurczaka i bez zbóż są dobre dla alergika?

Tylko wtedy, gdy pies jest uczulony właśnie na kurczaka albo na zboże. Przysmak bez zbóż z wołowiną zaszkodzi psu uczulonemu na wołowinę, a dermatolodzy podkreślają, że brak zbóż nic nie daje, jeśli białko zostaje to samo (dvm360). Sprawdź też, czy w składzie nie ma tłuszczu drobiowego, wątróbki drobiowej albo ogólnego „mięsa drobiowego”.

Źródła

• Merck Veterinary Manual - Cutaneous Food Allergy in Animals - merckvetmanual.com
• Merck Veterinary Manual - Allergies in Dogs - merckvetmanual.com
• VCA Animal Hospitals - Food Allergies in Dogs - vcahospitals.com
• Tufts Petfoodology - Food allergies: what you need to know - sites.tufts.edu
• Tufts Petfoodology - Think Your Pet has a Food Allergy? Eliminating Mistakes in Elimination Diet Trials - sites.tufts.edu
• Tufts Petfoodology - Elimination Diet Trial Plan (checklist) - sites.tufts.edu
• dvm360 - Seven tips for optimizing an elimination diet trial - dvm360.com
• Olivry T., Mueller R.S., Prélaud P. - Critically appraised topic on adverse food reactions of companion animals (1): duration of elimination diets, BMC Veterinary Research 2015 - pmc.ncbi.nlm.nih.gov
• Mueller R.S., Olivry T., Prélaud P. - Critically appraised topic on adverse food reactions of companion animals (2): common food allergen sources in dogs and cats, BMC Veterinary Research 2016 - pmc.ncbi.nlm.nih.gov
• Olivry T., Mueller R.S. - Critically appraised topic on adverse food reactions of companion animals (3): prevalence of cutaneous adverse food reactions in dogs and cats, BMC Veterinary Research 2017 - pmc.ncbi.nlm.nih.gov
• Mueller R.S., Olivry T. - Critically appraised topic on adverse food reactions of companion animals (4): can we diagnose adverse food reactions in dogs and cats with in vivo or in vitro tests?, BMC Veterinary Research 2017 - pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
• Olivry T., Mueller R.S. - Critically appraised topic on adverse food reactions of companion animals (5): discrepancies between ingredients and labeling in commercial pet foods, BMC Veterinary Research 2018 - pmc.ncbi.nlm.nih.gov
• Mueller R.S., Olivry T. - Critically appraised topic on adverse food reactions of companion animals (6): prevalence of noncutaneous manifestations of adverse food reactions in dogs and cats, BMC Veterinary Research 2018 - pmc.ncbi.nlm.nih.gov
• Olivry T., Mueller R.S. - Critically appraised topic on adverse food reactions of companion animals (7): signalment and cutaneous manifestations of dogs and cats with adverse food reactions, BMC Veterinary Research 2019 - pmc.ncbi.nlm.nih.gov
• Olivry T., Mueller R.S. - Critically appraised topic on adverse food reactions of companion animals (9): time to flare of cutaneous signs after a dietary challenge in dogs and cats with food allergies, BMC Veterinary Research 2020 - pmc.ncbi.nlm.nih.gov
• Olivry T., O’Malley A., Chruszcz M. - Evaluation of the theoretical risk of cross-reactivity among recently identified food allergens for dogs, Veterinary Dermatology 2022 - pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
• Parr J.M., Remillard R.L. - Common confounders of dietary elimination trials contain the antigens soy, pork, and beef, Journal of the American Animal Hospital Association 2014 - pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
• Coyner K., Schick A. - Hair and saliva test fails to identify allergies in dogs, Journal of Small Animal Practice 2019 - pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
• Today’s Veterinary Practice - Treats and Chews (2024) - todaysveterinarypractice.com
• WSAVA - Feeding treats to your dog - wsava.org
• Rozporządzenie Komisji (UE) 2020/354 z dnia 4 marca 2020 r. ustanawiające wykaz planowanych zastosowań pasz przeznaczonych do szczególnych potrzeb żywieniowych i uchylające dyrektywę 2008/38/WE - eur-lex.europa.eu
• Rozporządzenie (WE) nr 767/2009 w sprawie wprowadzania na rynek i stosowania pasz, art. 13 - eur-lex.europa.eu
• FEDIAF - Code of Good Labelling Practice for Pet Food (2019) - ukpetfood.org
• Allaboutfeed - Hypo-allergenic dog foods: Supply, demand overwhelm need - foodagribusiness.world